Yeni nesil radyoterapi, sağlıklı dokuları daha iyi koruyor

Yapay zekâ destekli görüntüleme, solunum hareketlerini izleyen sistemler ve milimetrik ışınlama teknikleri, kanser tedavisinde tümöre odaklanırken çevredeki sağlıklı dokuları da koruyor. Memorial Ankara Hastanesi Radyasyon Onkolojisi Bölümü’nden Prof. Dr. Müge Akmansu, bu gelişmeler ve tedavi sürecinde merak edilenler hakkında bilgi verdi.

Radyoterapi, kanser tedavisinin önemli yöntemlerinden biri. Teknolojik gelişmelerle her geçen gün daha hassas ve kişiye özel uygulanabiliyor. Meme ve akciğer gibi solunumdan etkilenen bölgelerde solunum ayarlı teknikler, prostat kanserinde ise görüntü eşliğinde radyoterapi ve stereotaktik tedaviler modern yaklaşımlar arasında yer alıyor.

Sağlıklı dokular korunuyor

Akmansu, radyoterapinin asıl hedefinin tümöre gereken dozu verirken çevredeki sağlıklı dokuları mümkün olduğunca esirgemek olduğunu belirtti. Tümörün konumu ve hareketi artık daha yakından izlenebiliyor, ışınlar hedefe milimetrik hassasiyetle yönlendirilebiliyor.

Radyoterapinin lokal bir tedavi olması nedeniyle yan etkiler ışınlanan bölgeye göre değişiyor. Kemoterapide görülebilen saç dökülmesi ya da kan değerlerindeki düşüş, radyoterapi alan her hastada görülmüyor. Dışarıdan uygulanan radyoterapiden sonra vücutta radyasyon kalmadığı için hastaların yakınlarından uzak durması, ayrı odalarda kalması ya da eşyalarını ayırması gerekmiyor.

Sol meme kanserinde solunumla kalp korunuyor

Göğüs ve üst karın bölgesindeki tümörler nefes alıp verirken yer değiştirebiliyor, bu da hedeflemeyi zorlaştırabiliyor. Solunum ayarlı radyoterapi (Respiratory Gating), hastanın solunumunu takip ederek ışınlamayı tümörün belirlenen konumda olduğu uygun anlarda gerçekleştiriyor.

Tedavi planlamasında 4 boyutlu bilgisayarlı tomografi (4D-BT) ile tümörün solunum döngüsündeki hareketi değerlendiriliyor. Uygulama sırasında solunum anlık olarak izleniyor; güvenli aralığın dışına çıkıldığında cihaz ışınlamayı otomatik olarak durdurabiliyor ve hasta uygun faza gelince tedavi sürüyor.

Sol meme kanserinde kullanılan Derin İnspiratuar Nefes Tutma (DIBH) tekniğinde hasta derin nefes alıp nefesini belirlenen seviyede tutarken ışınlama yapılıyor. Akciğerler genişleyip kalp göğüs duvarından uzaklaştığı için kalbin ve kalp damarlarının aldığı doz azalıyor. Bu yöntem, uygun hastalarda uzun vadede ortaya çıkabilecek kalp kaynaklı yan etkilerin azaltılmasına katkı sağlıyor.

Prostat kanserinde cerrahiye alternatif

Radyoterapi, prostat kanserinde cerrahiye alternatif olarak uygulanabiliyor. Hastalığın evresi, tümörün risk grubu, yaş ve genel sağlık durumu tedavi planını belirliyor. Erken evrede tek başına, gerektiğinde hormon tedavisi ya da diğer yöntemlerle birlikte kullanılabiliyor; cerrahi sonrası tekrarlama riski olan bazı hastalarda da uygulanabiliyor.

Tedavide mesane ve bağırsak gibi yakın yapıların korunması hedefleniyor. Prostat kanserinde radyoterapi iki yöntemle uygulanıyor:

Eksternal radyoterapi: Vücut dışındaki lineer hızlandırıcıdan gönderilen ışınlar prostat bölgesine yönlendiriliyor. IMRT (Yoğunluk Ayarlı Radyoterapi) ve IGRT (Görüntü Eşliğinde Radyoterapi) ile ışınlar hedefe hassasiyetle ulaştırılıyor. Uygun hastalarda daha yüksek dozun daha kısa sürede verilmesini sağlayan SBRT gibi stereotaktik yöntemler de kullanılabiliyor.

Brakiterapi: Radyasyon kaynağı doğrudan prostat dokusunun içine yerleştiriliyor. Ultrason eşliğinde yapılan işlemde kalıcı ya da geçici radyoaktif kaynaklar kullanılabiliyor. Bu yöntem, uygun erken evre ve düşük riskli prostat kanserlerinde tedavi seçenekleri arasında yer alıyor.

Yan etkiler ve yapay zekâ

Radyoterapinin yan etkileri her hastada aynı görülmüyor. Prostat bölgesine uygulanan tedavilerde sık idrara çıkma, idrar yaparken yanma ya da akışta zayıflama olabiliyor. Bağırsak bölgesinde dışkılama sıklığında artış, hafif ishal ya da rektal dolgunluk hissi ortaya çıkabiliyor.

Yapay zekâ destekli görüntüleme ve tedavi planlama sistemleri radyasyon onkolojisinde giderek daha fazla kullanılıyor. Bu sistemler tümörün ve sağlıklı dokuların görüntülerde daha hassas belirlenmesine, tedavi planlarının oluşturulmasına ve sürecin kişiye özel hale getirilmesine katkı sağlayabiliyor. Gelişmiş görüntüleme, solunum takibi ve yüksek hassasiyetli ışınlama teknikleri, tümörün hedeflenmesi ve sağlıklı dokuların korunması açısından önemli olanaklar sunuyor.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı